Bu çıkıştan sonra Dersim'i hatırlayalım.



SON DEVRIN DIN MAZLUMLARI
NECIP FAZIL KISAKÜREK

Son Devrin Din Mazlumlari, Büyük Doğu Yayınlari 10. basim, Nisan 1990, adlı kitabının DOGU FACİASI bölümünden aynen alınmıştır

İhsan Sabri Çağlayangil, o dönemde Elazığ Emniyet Müdürüymüş. Bunları bir röportajında anlatmış. Tümü ve ses kaydı için:

http://www.ensonhaber.com/gundem/164188/ki...hirlediler.html

Dersim konusu burada tartışılmış diye hatırlıyorum da neden Büyük Doğu Hareketi'nden bir alıntıyı direkt doğru olarak tartışacağız onu çözemedim. (Start-up ise ok ) Kullanılan dil klasik soykırım dili. Atsız sitelerinde de Türk'lere yapılanlarla ilgili bolca bulunabilir

Yoksa 2-3 posta Atatürk'ün gözü koyun gözüydü falan tartışılır.

Bu olayla ilgili en buyuk sorun, 1938 den once olmasiydi. o yuzden bu konu ne konusulabiliyor, ne de tartisilabiliyor. su anda yeri gelince varlik vergisi, 6-7 Eylul olaylarini tartisabiliyor, filmlerini yapabiliyoruz.. ama dersim olayini kimse ne konusabiliyor, ne de gundeme getirebiliyor.

olay Turk-Kurt mu, Alevi-Sunni olayi mi oldugunu bilmiyorum. ikisi birden olabilir. ama gorunen o ki, devlet o zaman, ibretlik birsey yapmak istemis, ve bir bolge topluca katledilmis. muhtemelen olasi doguda ve batidaki hosnutsuzluklari tamamen kesmek icin, bu kadar kanli bir olay yapilmis. devlet kendince, demokrasi, yenilik, vs. icin boyle bir kati tutum gerekliydi diye, kendince mantik yurutmus olabilir, ama boylesine buyuk ve kanli bir olayin bu toplum uzerindeki background taki etkilerini hala hissediyoruz. asker kokenliler devlet yonetirse, sorunlara cozum de boyle olur. bu kacinilmaz birsey. ozellikle bedelli askerlik yapanlar bilirler, bu ulkeyi askerler yonetseydi, vay halimize...

Olayda net oturacak bir mantık yok. Kendi aşiret erkini kaybetmek istemeyenlerle bu riski göze almak istemeyen bir devlet. Akan oluk gibi kan vs Her savaş, katliam ne kadar bütün ve mantıklıysa bu da öyle. Fakat misal Maraş olayları vs daha acyiptir. Çünkü arada 40 sene geçmiş, dünya ve insan kavramları 40 yıl ileri gitmiş ve buna rağmen devlet kaypakça yapmış bu işi.

Ben sadece bu yumakta net taraf olan birinin ağdalı yazıları fayda getirmeyecektir diye şey etmiştim.

devlet eliyle cinayeti/katliami hakli gosterecek hicbir olay olamaz. sen devletsin, ve elinde guc var. soruna strateji uretip, en akilli cozumu bulmak senin gorevin. bu ulkedeki en buyuk problemlerden biri geleneksellesmis olarak adi cumhuriyete degisse de imparatorluktan beri ayni kalan, devlet icin millet mantigi. millet devlete hizmet icin var bu ulkede, halbuki devlet millete hizmet icin varolmali, ve varligini bunun uzerine kurmali. her gucu eline geciren de, halka ragmen ben bu ulke icin en iyi olani bilirim deyip, halki ezerek, gozardi ederek is yapmasi. kangren olmus dogu meselesinin en onemli sebeplerinden biri bu. hep kolay yolu secip, kaba kuvvet kullanilmasinin sonuclarini sonraki nesiller cekiyor..

Bu Onur Öymen'in demecini ben de dün Radikal'den alıntılayacaktım "nasıl dangalak olunur" başlığı altında. Hadi MHP'li olsa anlayacaksın bu sığırı, ama bu adam Türkiye'nin "modern" kesmilerini temsil eden bir partinin başkan yardımcısı. Daha acıklısı, Türkiye'nin "modern" insanın pek çoğunun zihniyeti de bu. İlkokulda bunu gördü, anası-babası böyleydi. Alamandan tek farkı ne dediğini bilmiyor oluşu. Olan biteni gözüyle görmediği için duyarsız. Biraz yüzleştirsen şöyle bir silkeleniyor. "Orda bir köy var uzakta" zihniyetiyle korunuyor ülke bütünlüğü.


edit: Onur Öymen

Ben haklı mı dedim?

2 sene sonra 50 milyon insan öldü devlet medeniyetlerinin beşiğinde. Lağım gibi bir dünyadan bahsediyoruz.

Ben, sen "hakli dedin" mi dedim

dersimliler alevi-kurtler. kendilerine ne kurt ne alevi derler, dersimliyim derler.

dersim olayi cok buyuk aci. hem kurt hem turk alevi cocuklarinin aklinda dersim agitlari, hikayeleri mutlaka kalmistir. benim aklimda kalansa seyit riza'nin asilmaya giderkenki son sozleri:

“Evlâd-ı Kerbelâ’yık; Bî-Hatayık; Ayıptır. Zulümdür. Cinayettir.”

1937-1938’de Dersim’de neler oldu?


Ayşe Hür

DERSİM’E RESMÎ BAKIŞ . Hatırlarsanız, 19-23 Ekim 2008 tarihleri arasında Taraf’ta yayınlanan ‘Osmanlı’dan Günümüze Kürtler ve Devlet’ başlıklı yazı dizisinin ‘Devletin isyanları önleme reçetesi’ adlı dördüncü bölümünü şöyle bitirmiştim: “Mülkiye Müfettişi Hamdi Bey, Şubat 1926’da hükümete sunduğu raporda, “Dersim, Cumhuriyet hükümeti için bir çıbanbaşıdır. Bu çıban üzerinde kesin bir ameliye yapmak ve elim ihtimalleri önlemek, memleket selameti için mutlaka lazımdır” demişti. 1931’de Birinci Umumi Müfettişi İbrahim Tali (Öngören) yöntemi açıkladı: “A. Bütün Dersimin hariçle münasebetini kat ederek (keserek) bu yüzden taarruzlarına ve ticaretlerine mani olmak, aç kalacak halkı zamanla kendiliğinden ilticaya icbar etmek (zorlamak) ve şu suretle Dersimi fenalardan tahliye. B. Her tarafı esaslı surette kapadıktan sonra ihata çenberini tedricen darlaştırmak ve fenalıklardan dolayı yakalananları derhal Dersimden çıkarak Garba atmak ve serpiştirmek.”

OKŞAMAKLA OLMAZ . “Erkânı Harbiye Reisi’ne verilen raporda ise açık konuşulmuştu: “Dersimli okşanmakla kazanılmaz. Silahlı kuvvetlerin müdahalesi Dersimliye daha çok tesir yapar ve ıslahın esasını teşkil eder. Dersim evvela koloni gibi nazarı itibara alınmalı. Türk camiası içinde Kürtlük eritilmeli, ondan sonra ve tedricen öz Türk hukukuna mazhar kılınmalıdır.”... Bu konuya önümüzdeki haftalarda, 3 Ağustos 2008 tarihli ‘Kürtleri imha etmek fikri kime aitti?’ başlıklı yazımı tekzip eden Sayın Nilüfer Bayar Gürsoy’un mektubuna cevap verirken değineceğim.” Bu hafta, Tayip Erdoğan’ın ‘Tek devlet, tek bayrağa karşı olan buyursun beğendiği yere gitsin’, Vecdi Gönül’ün ‘Rumlar ve Ermenler devam etseydi bugün aynı milli devlet olur muyduk?’ vecizeleriyle sembolize olan ırkçı zihniyetin en kanlı tezahürlerinden olan 1937-1938 Dersim harekâtlarının tarihçesini, önümüzdeki hafta ise söz konusu mektubu yayımlayacağım. Böylece her iki tarafın da ne dediği daha iyi anlaşılacak.

* * *

Bugün Tunceli, Bingöl, Erzincan, Elazığ’ı da içine alan bölgeye MÖ. 6 yüzyılda Pers Kralı Darius’un egemenliğinden dolayı Dranis deniyordu. Bundan 200 yıl sonra Yunan ülkesinden kalkıp Pers ülkesine giden efsanevi ‘On Binlerin Yürüyüşü’nü anlatan Xenophon’un Anabasis eserinde bölgenin adı Derxene olarak geçer. Ermenicenin ilk kez yazı dili olarak kullanılmaya başladığı 5. yüzyıla ait Ermeni kaynaklarında bölgeden Derjan diye söz edilir. Bitlis hükümdarı Şeref Han Bitlisi’nin 1597’de kaleme aldığı Şerefname’de ise “Derzini, içinde büyük bir kilise bulunan bir kaledir. Kale ahlaksız kâfirlerin elinde bulunduğu sırada, ona Derzir adını verirlerdi. Kaleyi Habil ve Kâbil istila ettikten sonra, adı kullanıla kullanıla Derzini şeklini aldı” satırlarını okuruz. Bütün bunların ‘Dersim’ adının erken biçimleri olduğu sanılır.

Genel olarak, Dersim adının Farsçada ‘kapı’ anlamına gelen ‘der’ ile ‘gümüş’ anlamına gelen ‘sim’ kelimelerinden geldiği kabul edilir. Eski Ermeni kaynaklarında bölgede bolca gümüş olduğundan söz edilir ama bugün buna dair tek kanıt, komşu Gümüşhane ilidir. 7. yüzyılda yaşamış büyük Ermeni tarihçisi Horenli Musa ise bölgenin ismini, ‘Sim’ asıllı bir Ermeni soylusuna bağlar.

ESAS DERSİM . Tarihsel ve kültürel açıdan büyük öneme sahip olan Esas/Merkezi/Gerçek Dersim olarak adlandırılan bölge, bazı kaynaklara göre Tujik (Abbasan) ve Kutu Deresi mıntıkaları, bazı kaynaklara göre Munzur Çayı ile Pülümür Suyu (Harçik) arasındaki dağlık bölge, bazı kaynaklara göre ise Halvori, Mazgirt ve Kiğı’nın gerisindeki dağlık bölgedir. Çemişgezek ve Pertek’in de kısmen içinde bulunduğu Ovacık ve Hozat bölgesine ‘Batı Dersim’; Pülümür, Nazimiye ve Mazgirt’i içine alan bölgeye ise ‘Doğu Dersim’ denir.

1847 yılında Dersim Sancağı Erzurum vilayetine, 1859’da Harput vilayetine bağlanmıştır. Dersim adının haritalarda boy göstermesi bundan sonra olmuştur. Bu tarihten sonra bazen sancak bazen vilayet olan Dersim 1923 sonrasında vilayet yapılmış ama 1926’da lağvedilerek kazaları Erzincan ve Elazığ vilayetleri arasında bölüştürülmüştür.

PROTO ERMENİLER . Kendilerini Şafi Kürtlerden ayırmaya özen gösteren Kızılbaş (Alevi) Dersimlilerin etnik kimliği tartışılan bir konudur. ‘Erken Dersimliler’ denilen Kırmanclar birçok kaynakta ‘proto-Ermeni’ olarak tanımlanmaktadır. İddialara göre, Ermeniler tarih içinde büyük ölçüde Aleviliğe geçmiş, ama Surp Sarkis, Gağant, Zadik, Vartavar gibi eski inanç ve geleneklerini kendi içlerinde yaşatmaya devam etmişlerdir. ‘Geç Dersimliler’ ise Zazaca (Dımıli) konuşan Şeyh Hasananlılar (Abbasan, Ferhadan, Karabalan, Kureyşan) ve Seydanlılar (Kalan, Kevan, Koçan) aşiretleridir. Ancak Zazacayı Kürtçenin bir lehçesi sayanlar hepsinin kimliğini Kürt olarak tanımlarken, Zazacayı Kürtçeden ayrı bir dil olarak değerlendirenler Zaza ve Kürt şeklinde iki farklı etnik kimlikten söz edilmesi gerektiğini savunurlar.

KIZILBAŞ DERSİMLİLER . Osmanlı belgelerinde bölgedeki aşiretlerden genel olarak ‘Dirsimli’ veya ‘Dujik/Duşik’ aşiretleri olarak söz edilir ve hepsi ‘Ekrâd (Kürtler) taifesinden’ olarak sınıflandırır. Yalnızca Zazaca konuşan Balabanlar’ın Yörükan taifesinden Türkler olduğu söylenir.

Kızılbaş Kürtlerin yurdu Dersim’i hükümetin gözünde ‘çıban başı’ yapan, Dersimlilerin Osmanlı’dan beri alışık oldukları gibi özerk yaşamak istemeleri, devlete vergi ve asker vermeye yanaşmamalarıydı. Ama Cumhuriyet kadroları işi kökten halletmeye kararlıydılar. 1925 Şeyh Said, 1926-1930 Ağrı isyanlarının bastırılmasından sonra sıra Dersim’e gelmişti. 14 Haziran 1934’te Türkiye’yi etnisite esasına göre üç bölgeye ayıran 2510 sayılı İskan Kanunu çıkarıldı. 25 Aralık 1935’de bir nevi sıkıyönetim kanunu olan 2884 sayılı Tunceli İlinin İdaresi Hakkındaki Kanun çıkarıldı ve Dersim’in adı Tunceli (‘Tunç Eli’) olarak değiştirildi. Ardından Birinci Umumi Müfettişlik bölgesi kapsamında bulunan Elazığ, Tunceli, Erzincan ve Bingöl’ü içeren Elazığ merkezli Dördüncü Genel Valilik kuruldu. Bu genel valiliğin başına General Abdullah Alpdoğan atandı. Alpdoğan Paşa, 1921’deki Koçgiri ayaklanmasını gaddarca bastıran Sakallı Nurettin Paşa’nın damadıydı ve aynen kayınpederi gibi çok sert bir askerdi.

1937 ISLAHAT PROGRAMI . Bölgeye dair izlenim ve önerilerini 1935’te hazırladığı ‘Şark Raporu’nda belirtmiş olan Başbakan İsmet İnönü 18 Haziran 1937’de Genelkurmay Başkanı Fevzi Çakmak’ın da katıldığı Bakanlar Kurulu toplantısında Dersim için ‘Islahat Programı’nı açıkladı. Programa göre, Dersim’e yol, köprü, okul, kışla yapılacak, askerlik ve vergi işleri düzene konulacak, ağalık, derebeylik, şeyhlik kökünden kaldırılacak, zorbaların malları devlete geçecek, halka toprak, ziraat aletleri ve tohumluk verilecekti. Dersim’i haydut yatağı durumuna getirenler, Batı illerine nakledilecek, orada iskân edilip, namuslu, eğitilmiş vatandaşlar haline getirileceklerdi. Dersim tamamen boşaltılacak ve burada Bakanlar Kurulu’nun izni olmadan kimse oturmayacak ve yerleşmeyecekti. Böylece, resmi tarih tezine göre ‘Horasan’dan gelme öz Sünni Türk olan ama sonradan Kızılbaş Kürtlere dönüşen Dersimliler’, asıl çevrelerine, benliklerine kavuşacaktı. İnönü’nün açıkladığı önlemler arasında “Türklerin yoğun olduğu yerlerde kız ve erkek yatılı okulları açılarak Dersim’den beş yaşını doldurmuş kız ve erkek çocukların okutulup büyütülmesi, bunların kendi aralarında evlendirilerek, kendi ana ve babalarından kalan mallar ve mülklerin içinde birer Türk yuvası haline getirilmesi’ de vardı.

Aslında daha program hazırlanırken, jandarmaca aranan 3.700 kişiden 2 bini güvenlik güçlerine teslim olmuş, ‘asayişsizlik’ olaylarında önemli bir azalma kaydedilmişti. Direnen tek kesim, Kutu deresine saklanan Seyit Rıza ve yandaşlarıydı.

KEÇİLERİN MEŞE YAPRAĞI . Direnişçilerin endişelerini ve devletin onlara bakışını resmi görüşe yakın Ahmet Emin Yalman’ın Tan gazetesindeki haber gayet iyi anlatıyordu. Gazetenin diliyle ‘Hayatı başlı başına bir çapulculuk tarihi teşkil eden’ Abbasuşağı aşiretinin lideri Seyit Rıza adlı şerir (haydut) saltanat devrinden beri kati bir darbe yemediği için gitgide, servetini melanetleri kadar çoğaltabilmişti, ama hükümetin Tunçeli mıntıkasını imar ve ıslah işine başladığını görür görmez fena hiddetlenmiş, elindeki nüfuzun ve derebeylik kuvvetinin gitmemesi için’ çare düşünmüştü. Gazeteye göre Seyit Rıza halkı şu iddialarla kışkırtıyordu: 1) Aşiret kadınlarının namusu tehlikededir. Bunlar gündüzleri kocalarının, geceleri karakolla efradının malı olacaktır. 2) Hükümetin yaptırdığı karakollar, yakında bu mıntıkadan sürülecek olan aşiretlere posta mevkii olmak içindir. 3) Köylerdeki bütün halk, bir yere toplanacak, bir sıraya yapılacak evlerin içerisine tıkılacak, bu evlerin yalnız iki kapısı olacak, bu kapıların önünde birer polis bekleyecektir. 4) Ekmek ve odun vesika ile verilecektir. 5) Keçilere verilen meşe yaprağı bile vesikaya bağlanacaktır. 6) Halkın bütün kazandığı elinden alınacaktır.

HALVORİ TOPLANTISI . Gazete, bu propagandalara kanan Abbasuşağı, Yusufhan, Demenan, Haydaran, Kureyşan ve Bahtiyar aşiretlerinin, ilk olarak Seyit Rıza tarafından ‘birer tek şeker veya birer lokma ekmek, keçekülah göndermek suretiyle’ yapılan davetlere uyarak Haydaran aşireti içinde Kürpik’te toplandıklarını belirtiyor, ‘muhteris ve mel’un bir zihniyet’ taşıdığını iddia ettiği Demenan aşiretinin lideri Cebrail’in “Mektep, nahiye, bizim nemize?... Bunları ortadan kaldırmalıyız!... Hepsini hemen yakmalıyız!” diyerek isyanın işaretini verdiğini söylüyordu. Haber şöyle devam ediyordu: [T]oplantıların hemen hemen en mühimi olan Halvori toplantısı[na da] ...davet bermutat teklif ve kabul masasına birer tek şeker, bir lokma ekmek ve keçekülah göndermek suretile olmuştur. Seyit Rıza, bu toplantıda bulunmak üzere Munzur suyu kıyılarına bizzat inmiştir. Karşı sahilde bulunan Cebrail ile uzaktan uzağa bağırmak suretile konuşulmuştur. Hava biraz bozuk olduğu için hayli zahmet de çekilmiştir. Cebrail Seyit Rıza’dan daha kuvvetli tedbirler almasını istemiş, Seyit Rıza bu işte sonuna kadar elbirliğile yürünüleceğini, devlete karşı ne mümkünse yapılacağını, hükümet kuvvetlerine karşı bir cephe teşkil edilmek üzere aşiretlerin tamamile el ele vererek çarpışacağını ve bunun içinde aşiretler arasındaki şahsi kan ve kin davalarının şimdilik tamamile unutulmuş addedileceğini söylemiştir. Mahut şerirlerden Hisso Seydo da bu toplantıda bulunmuş, aht ve peyman manasına olarak Munzur suyundan bir avuç içilmiştir...” (12 Kasım 1937, Tan)

BOMBARDIMAN UÇAKLARI . İki aşiret reisinin Munzur’un iki yakasından birbirine bağırmasını ‘en mühim toplantı’ diye sunan Tan gazetesinin niyeti tam olarak anlaşılmayan merkeze yönelik çevresel bir tepkiden ibaret olan olayı ‘büyük bir isyan’ olarak gösterme gayretleri gerçekten gülünçtür, ancak Kızılbaş Dersimliler ile Türk ulus-devleti arasındaki savaşın sonu çok hazindir. 20 Eylül’de İsmet İnönü Atatürk tarafından görevinden alınmış ve başbakanlığa Celal Bayar getirilmiş, bütçeye 1 milyon liraya yakın tahsisat konulmuş, ardından Diyarbakır’dan kalkan üç uçak filosu bölgeye bombalar yağdırmıştır. Bu uçaklardan birini Mustafa Kemal’in manevi kızı ve Türkiye’nin ‘ilk kadın pilotu’ Sabiha Gökçen kullanmıştır. (Sabiha Gökçen meselesine bir başka yazıda döneceğim.) Seyit Rıza’nın aşiretine sığınan Koçgirili Alişer ve karısı Zarife öldürüldükten sonra Seyit Rıza ve iki adamı, bazı kaynaklara göre 5 Eylül'de, bazılarına göre 10 Eylül’de, kendilerine güvence veren Erzincan Valisi’ne teslim olmaya giderken tutuklanmışlardır. Dersim’in siyasi önderlerinden Baytar Nuri Dersimi ise yurt dışına kaçmayı başarmıştır.

YARGILANMALAR . Seyit Rıza ve yandaşlarının duruşması 18 Ekim 1937’de Elazığ’da başlar. Bundan sonrasını resmi görüşe yakın Ahmet Emin Yalman’ın Tan gazetesinden izleyelim: “Seyit Rıza 18 Ekim günkü duruşmada Demirhan, Haydaran ve Yusufhan aşiretlerinin elebaşlarının 20 Martta Kahmut köprüsünü yaktıklarına dair ifade veren şahide “Allaha, devlete karşı gelmek için kudurmuş muyum ben!?” diye haykırdı ve el kaldırdı. Sonra şahit Muhindili Hüseyin dinlendi... Kamer şöyle haykırmış. “Başına şapka koydun da adam mı oldun?” Şahit aşiret reislerinin yanında bir Ermeni casusuna rastladığını da söyledi. Yine bu şahidin ifadesine göre aşiret reisleri bir devlet kurmak için su içmek suretile yemin etmişler. Hüseyin Demirhanlıları ikna etmiş fakat Seyit Rıza şöyle bağırmış: “Su için yemininden dönmez!”

Şahidin bu ifadesi hakkında ne diyeceği Seyit Rızaya soruldu, kat’iyen inkâr etti. Yusufhan aşireti reisi de şahidi ithama çalıştı ve dedi ki: “Bu adam casustur, şeyh oğludur. Bizi teslim olmamaya teşvik etti.” Bundan sonra şahit Hıdır çağrıldı ve isyanın başlangıcı hakkında malumat verdi, dedi ki: “Reisler, kabile halkına, devlet kurmak için Ermeni’den dört milyon altın geldi, demişler. Reislerden Hiso da Seyit Rıza’nın evinde plan çizmiş:” Şahidin ifadesi hakkında diyecekler sorulduğu zaman inkar etti. ... Mahkeme ayın 22 sine bırakıldı.(19 Ekim 1937, Tan)

Seyit Rıza İtiraf Ediyor

Tunçeli isyanı maznunlarının muhakemelerine bugün de devam edildi. ... Bugünkü celsede bir kısım suçluların mazbut ifadeleri okundu. Dinlenen şahitler, karakolu basanların Seyit Rızanın aşiretinden ve damatlarından olduğunu, Şeyvan (Seyhanlı) aşireti reisi Hasso Seydonun da askeri mühimmatı yağman edenler arasında bulunduğu söylediler. Bu celsede en dikkate değer taraf Seyit Rıza’nın torununun şahadeti oldu. Bu torun, dedesinin 60 silahlı şahısla beraber olduğunu anlattı. Verdiği tafsilat karşısında Seyit Rıza bir hayli şaşkınlıklar geçirdi ve tevil yollu cevaplar vermek mecburiyetinde kaldı. Seyit Rızanın adamlarından Zeynel’in ifadesi de suçluları şaşırttı ve aşiret reislerini itirafa mecbur bıraktı.... (23 Ekim 1937, Tan)

Seyit Rıza ve Avenesinin Muhakemesi

Tunceli isyanı maznunlarının bugün de muhakemelerine geç vakte kadar devam edildi. Bugünkü mahkemede isyan hadisesine ait Nazimiye Hozat Malazgirt kaymakamlarının o sırada verdikleri raporlar ve suçluların silahlı olarak devlet kuvvetlerine karşı geldiklerine dair delilli telgrafları okundu. Suçlular inkâra devam etmişlerdir. Muhakeme ayın üçüne kaldı. (2 Kasım 1937, Tan)

Tunceli isyanı suçlularının muhakemelerine bugün de devam edildi.

Mahut Seyit Rıza ve suç ortakları yine mahkemenin karşısına çıktılar. Bugünkü celsede iddia makamı iddiasını okuyarak, suçlulardan bir kısmının Türk Ceza Kanunu’nun 149. maddesinin ikinci fıkrasına göre cezalandırılmasını, bir kısmının da yine ayni maddenin üçüncü fıkrasına göre cezalandırılmalarını istedi. Neticede muhakeme müdafaa için Cumartesiye kaldı. İkinci fıkraya göre cezaları istenilenler arasında Sergerde Şeyh Rıza ve oğlu ve aveneleri bulunmaktadır. Bunlar hakkında istenilen ceza idamdır. (5 Kasım 1937, Tan)

Dersim Şakilerinin Sorgusu

Dersim şakilerinin elebaşısı mahut Seyit Rıza, çok bitkin bir vaziyettedir. Muhakemenin son celselerinde suçlular, tamami(y)le şaşalamış bir vaziyetteydiler. Birbirlerini itham ediyorlardı. Seyit Rıza’nın mahkemede okunan mektuplarında, çok küstahça ve ahmakça satırlar vardır. Seyit Rıza, takip müfrezeleri çekilmediği takdirde çok kan döküleceğini, kendisinin 70 aşireti(y)le başka yere gideceğini, hükümete katiyen teslim olmayacağını yazmaktadır.... Müddeiumumînin (savcının) geçen celsede okuduğu iddianamede yalnız dokuz kişinin beraatı istenilmektedir. Kararın şu günlerde tefhim edilmesi (açıklanması) muhtemeldir. (8 Kasım 1937, Tan)

Atatürk Doğu Seyahatine Çıkıyor

Cumhurreisimiz Atatürk’ün, bugünlerde Şarki ve Cenubi Anadolu’da geniş bir tetkik seyahatine çıkmaları muhtemeldir. Büyük Şefimizin bu seyahat esnasında Mersin veya Antalya’dan vapurla İstanbul’a geçmeleri de ihtimal dahilinde görülüyor. Başvekilimiz Celal Bayar ile Dahiliye Vekili ve Parti Genel Sekreteri Şükrü Kaya ve Nafıa Vekili Ali Çetinkaya’nın da bu seyahat esnasında Atatürk’ün beraberlerinde bulunacakları öğrenilmektedir. Nafıa vekilimiz bu seyahat esnasında Diyarbekir-Cizre hattının temel atma töreninde bulunacaktır. (9 Kasım 1937, Tan)

Büyük Şefin Seyahati

Atatürk Dün Akşam Şark Vilayetlerine Bir Tetkik Seyahatine Çıktılar Beraberlerinde Başvekil Celal Bayar ile Dahiliye ve Nafıa Vekillerimiz de Bulunuyor (13 Kasım 1937, Tan)

Dersim Şakilerinin Akıbeti

Seyit Rıza, Oğlu ve Avenesi Dün Sabah Elazizde İdam Edildiler. Tunceli hadisesine ait muhakeme hitam bulmuştur (bitmiştir). Tunçeli’de isyan eden 58 suçluya ait karar tefhim edilmiştir. Bu karara göre suçlulardan 11 i idama mahkûm olmuş fakat içlerinden dördü hakkında idam cezası yaşların geçkin olmalarından dolayı 30 sene ağır hapse tahvil edilmiştir. Diğer yedi idam mahkûmları şunlardır: Seyit Rıza ile oğlu Hüseyin ve Seyhanlı aşireti reisi Hasso Seydi ve Yusufhanlı aşiret reisi Kamer oğlu Fındık ve Demenanlı aşiret reisi Cebrail oğlu Hasan, Kureyşanlı Ulikeye oğlu Hasan ve Mirza Ali oğlu Alidir. İdam hükümleri bu sabah infaz edilmiştir. 14 Suçlu hakkında beraat kararı verilmiştir. Diğer suçlular da muhtelif ağır cezalara mahkûm olmuşlardır. (16 Kasım 1937, Tan)

Cumhurreisi Dün Elaziz’de Karşılandı

Cumhurreisimiz Atatürk, bugün saat 13’te Elaziz’i ilk defa olarak şereflendirdiler. Elazizliler, Büyük şefe karşı emsalsiz karşılama tezahüratı yapıyorlardı. Önderimizin şehre ayak basmaları top ateşile selamlandı ve Atamız, kendilerini karşılayan mekteplilere, askerlere iltifatlarda bulundular. (...)

Atatürk maiyetlerinde Başvekil Bayar, Dahiliye ve Nafıa Vekilleri, orgeneral Kazım Orbay, Umumi Müfettiş Korgeneral Alpdoğan ve diğer zevat olduğu halde Tunceli’ne gitmişlerdir. Yolda Muratsuyu üzerindeki eski köprüden geçilerek eski Pertek kalesinin bulunduğu saha önünden Hozat deresi üzerinde inşa edilmiş olan beton köprüye gidildi ve Türk tekniğinin yüksek bir eseri olan bu köprünün kurdelesi bizzat Atatürk tarafından kesilmek suretiyle küşat resmi (açılış töreni) yapıldı. Bu köprünün eski adı Soyungeç ve Sungeç olduğu hakkındaki maruzat üzerine Atatürk dilimize telaffuz itibarile en kolay şekli olan Singeç adı verilmesini tensip ettiler. Dönüşte Muratsuyu üzerinde kurulmakta olan yüz metre uzunlundaki Pertek köprüsünün başına gidildi.

Atatürk köprünün fenni, mali, ve iktisadi bakımlarından kıymet ve ehemmiyeti hakkında mütehassıslar tarafından verilen malumatı dinledikten sonra Pertek kaza merkezini teşrif buyurdular. Kasaba methalinden Halkevine kadar giden yol üzerinde Atatürk’ün kudumüne intizar eden büyük bir kalabalık yüce Önderi candan gelen tezahürlerle alkışlamışlardır.

Kasaba methalinden itibaren yürüyerek gelen Atatürk, minimini mektep çocuklarının önünde durarak bunlarla ayrı ayrı konuşmuş ve içlerinden bazılarının yüzünde sivrisinek ısırmasından hâsıl olan çıban hakkında kaza doktorundan izahat alarak bunun sebebi ve tedavisi üzerinde esaslı tetkikat yapılmasını emir buyurmuşlardır.

Atatürk Pertek Halkevini ve salonunu gezmişler, kütüphane ve sahnesile diğer tesisatını çok beğenmişlerdir. Pertek’ten coşkun uğurlama tezahürleri arasında ayrılan Atatürk saat 17 de Elaziz’e avdet buyurmuşlardır... (18 Kasım 1937, Tan)

SEYİT RIZA’NIN İDAMI. O döneme Malatya Emniyet Müdürlüğü’nde görevli olan ve Emniyet Genel Müdürü Şükrü Sökmensür’in emriyle, Diyarbakır’da yeni yapılan Singeç köprüsünü açmaya gidecek olan Atatürk’ten Seyit Rıza’nın hayatının bağışlanmasını isteyecek ‘6 bin beyaz donluya meydan vermemek’ için, duruma el koyan İhsan Sabri Çağlayangil’e göre usule itiraz eden savcı izinli sayılarak göreve yardımcı getirilmiş, okuma yazma ve Türkçe bilmeyen sanıklara ne iddianame, ne avukat verilmiş, asabilmek için Seyit Rıza’nın yaşı 57’ye indirilmiş, oğlunun yaşı da 17’den 21’e çıkartılmıştı, bölge komutanı Alpdoğan Paşa, kararın yazılacağı boş kağıdı önceden imzalamıştı. Çağlayangil şöyle bitirmişti: “Seyit Rıza’yı meydana çıkardık. Etrafta hiç kimse yoktu. Ama Seyit Rıza meydan insan doluymuş gibi sessizliğe ve boşluğa bağırdı: ‘Evladı kerbelayı. Bihatayı. Ayıptır. Zulümdür. Cinayettir’ dedi. Benim tüylerim diken diken oldu. Bu yaşlı adam rap-rap yürüdü. Çingeneyi itti, ip boynuna geçirdi, sandalyeye ayağı ile tekme vurdu ve kendini astı. Gömüleceği yer türbe olmasın diye cenazesi de yakıldı...” (İhsan Sabri Çağlayangil, Anılar, Güneş Yayınları, 1990, s. 45-55.)

Bir iddiaya göre ise, Seyit Rıza’nın bedeni yakılmamış, gizli bir yere gömülmüştür. Seyit Rıza’nın varisleri devletten bugüne dek bu konuda bir bilgi alamamışlardır.

İKİNCİ DERSİM HAREKÂTI . Ancak idamlardan sadece 1,5 ay sonra Dersim’de ilkinden de kapsamlı bir harekata başlandı. Genelkurmay kitabına göre, Ovacık ilçesi adliyesi ve asker alma şubesinin istediği 1.149 kişi hakkında kanunu takibat yapan müfrezeye Kaçkerek köyünde 2 Ocak 1938 günü pusu kurulması ve toplam 9 jandarma erinin öldürülmesi üzerine, Haydaran ve Kör Abbas aşiretlerinden 100 kişi, Demananlı 50 haydut, Keçel haydutlarından 100 kişi, Abbas Aşuran ve Beyit uşaklarından 50 kadar silahlı kişiyle bunların 5-6 bin tahmin edilen aile efradını temizlenecekti. (Reşat Hallı, Türkiye Cumhuriyetinde Ayaklanmalar (1924-1938), Genelkurmay Harb Tarihi Başkanlığı, 1972, s. 432 ve devamı)

Amacın bu olmadığı belliydi. Çünkü operasyonlar yalnız isyan bölgesi denilen yerlerle sınırlı kalmamış, devlete vergi veren, askere giden Pertek, Mazgirt, Nazimiye, Pülümür ilçe ve köylerini, hatta Dersim’i aşarak Erzincan’ı da içine almıştı. 31 Ağustos’a kadar süren ikinci ‘tedip’ ve ‘tenkil’ harekâtında, Genelkurmay kaynağı tarafından ‘haydut’, ‘eşkıya’, ‘şaki’, ‘dağlı’ diye nitelenen ve bu gruplar yine kitabın diliyle ‘imha edilmiş’, ‘temizlenmiş’, ‘köyleri yakılmış’tı. 6-16 Eylül 1938 arasındaki harekâtın bilançosu ise şöyleydi: “Tarama bölgesinden ölü ve diri 7.954 kişi çıkarılmıştır. 1.019 silah toplanmıştır.” (Reşat Hallı, s. 478) Gayri resmi kaynaklara göre ise ölü sayısı bunun kat kat üstündedir.

VE SÜRGÜNLER . ‘Tarama’nın ardından İçişleri Bakanı Şükrü Kaya tarafından bizzat seçilen 3.470 kişiden oluşan 347 aile Tekirdağ, Edirne, Kırklareli, Balıkesir, Manisa ve İzmir gibi Batı illerine serpiştirilerek yerleştirilirler. Mustafa Kemal, hastalığı dolayısıyla Celal Bayar tarafından okunan 1 Kasım 1938’deki Meclis’i açış konuşmasında Tunceli’de ‘haydutluk ve eşkıyalık olaylarının bitirilerek ulusal egemenliğin sağlanmasından duyduğu kıvancı’ dile getirmiş, İsmet İnönü ‘Dersim müşkilesinden kurtulduk’ demiştir. Halbuki, dağlara sığınanların mücadelesi 1946 affına dek sürecek, bölgenin yasak bölge olmasına ise ancak 1948’de son verilecektir.

ÇAĞLAYANGİL’İN KORKUNÇ İDDİASI: “ORDU GAZ KULLANDI” . Dersim müşkilesine son verirken kullanılan araçların neler olduğunu geçtiğimiz aylarda bana posta ile ulaştırılan bir ses kaydından öğrendim. Kayıtta Süleyman Demirel hükümetlerinin ünlü Dışişleri Bakanı İhsan Sabri Çağlayangil’le emekli olduktan sonra, 1986’da yapılan bir röportajdan bir bölüm vardı. Çağlayangil’i yakından tanıyan birkaç kişiye kaydı dinlettikten sonra, sesin kendisine ait olduğundan emin oldum. Röportaj Çağlayangil’in evinde yapılmışa benziyordu, çünkü arada Çağlayangil’in eşinin sesi de duyuluyordu. Özellikle son cümleleri tüyler ürpertici olan bantın dökümünü kelimesi kelimesine aktarıyorum:

KANLI BİR HAREKET . “.....Tercümana Kürtçe anlattı. Tercüman bize tercüme etti. [Kürt adam şöyle dedi] ‘Beyanatınız bizi duygulandırdı. Vereceğiniz isimler üzerinde inceleme yaptık. Üç tanesi hariç bunları size teslim etmeye karar verdik.’ Abdullah Paşa bu üç tanenin kim olduğunu sordu. İçlerinden biri bu kadın. Bir tane de başka adam var. Abdullah Paşa bu üç kişinin istisna edilmesine razı olamayacaklarını, bu üç kişinin de teslimi gerektiğini kabul ettiklerini beyan etti ve bu üç kişinin istisnasının sebebi sordu. Kürt büyük bir samimiyetle dedi ki: ‘Bir adamın bir kocası olur dedi. Siz bir hareket yapıyorsunuz. Bu hareket gelir geçer. Buraları yine Kürt ağalarına kalır. O zamanlar bize zulüm ederler. Bizi kurtaramazsınız siz. Siz bütün Dersim’e hâkim olsanız, oraya devlet otoritesi girse zaten biz ağaya kul olmalıyız. Ama siz yoksunuz, bizim daimi muhatabımız ağa olduğu için ve kudret de onda olduğu için ve bunlar da şeyh olduğu için, din büyükleri olduğu için, size değil onlara itaate, sizin değil onların söylediğini yapmaya mecburuz.’ Abdullah Paşa, şimdiye kadar bu işin böyle olduğunu, fakat hükümetin bundan sonra kararlı olduğunu, Dersim’i de yurdun öbür parçaları gibi hükümetin otoritesinin cari olduğu ve hükümetin üstünde tek bir otoritenin bulunmadığı yer yapmakta kararlı olduğunu, ağaların lafına kapılmamasını, meseleyi tekrar tezekkür etmelerini söyledi. Bunlar kabul etmediler. Sonra biz geri döndük. Yani meclise. Neticeyi söylüyorum. Bunlar kabul etmediler. Mağaralara iltica etmişlerdi. Ordu zehirli gaz kullandı. Mağaraların kapısının içinden. Bunları fare gibi zehirledi. Yediden yetmişe o Dersim Kürtlerini kestiler. Kanlı bir hareket oldu. Dersim davası da bitti. Hükümet otoritesi de köye ve Dersim’e girdi. Dersim böyle bitti. Bugün Dersim’e rahatça gidebilirsiniz. Jandarma da gider siz de gidersiniz. Yalnız son zamanlarda bilhassa sınırlarda dış tesirlerden Kürtlerin bağımsızlık hareketi başladı. Kürtlerin bir bölümü Türkiye’de, bir bölümü İran’da....” (Kayıt burada bitiyor.)

Eğer Çağlayangil’in dedikleri doğruysa ‘Dersim’de soykırım yapıldı’ diyenlere nasıl itiraz edeceğiz?

Not: Gazetedeki sayfamda, bu kaydın bir kopyasını Internet sayfasına koyacağımı duyurmuştum ama, teknik ekip henüz bunu halledemedi. İsteyenlere kaydı göndermeye çalışacağım. Ama ilerde daha kolay bir yol bulmayı umuyorum.)

Kaynakça: Reşat Hallı, Türkiye Cumhuriyetinde Ayaklanmalar (1924-1938), Genelkurmay Harb Tarihi Başkanlığı, 1972, M. Kalman, Belge ve Tanıklarıyla Dersim Direnişleri, Nûjen Yayınları, 1995, Nurşen Mazıcı, Celal Bayar’ın Başbakanlık Dönemi (1937-1939), Der Yayınları, İstanbul, 1996; Dersim, Jandarma Genel Komutanlığı’nın Raporu, Kaynak Yayınları, 1998; İsmail Beşikçi, Tunceli Kanunu (1935) ve Dersim Jenosidi, Belge Yayınları, 1990; Mehmet Bayrak, Alevilik ve Kürtlük, Öz-Ge Yayınları, Ankara, 1997.

kicimin kenari...

sen devlete posta koy, asiret duzenini surdurecegim diye halkin canini tehlikeye at sonra asilmaya giderken ayiptir, gunahtir...

kurtulus savasi biteli daha sadece 14 sene olmus, tek parti devleti, bir suru devrimler vs. orada asiret tabanli bir isyan cikmis, nasil bastiracaklar? kanli olacak tabii ki, nasil olacakti ki? daha 22 sene once (bir nesil) yuzbinlerce insanin olduruldugu bir yerden bahsediyoruz, alo?

onur oymen hangi akla hizmet bu isyani canakkale savasiyla, kurtulus savasiyla karsilastiriyor, inanilir gibi degil

Tabii canim. Tarih derslerinde de bunu ogrendik zaten, aksini dusunmek eseklik olur. Asabilmek icin adamin yasini kucultup, oglununkini buyutmek ayip degil, cinayet de degil. Hem cok rahat soykirim denilecek olaylar da zulum degil, sadece kanli, olacak o kadar. iyi olmus

Zaten kurtlerin ve alevilerin (bir de ermenilerin) bugunku durumlarina bakacak olursak cok ileri goruslu devletimizin o zaman o isyani bu sekilde bastirmakla ne kadar isabet etmis olduklarini bir kere daha anlariz. hersey vatan icin

Kesinlikle Devlet eliyle cinayeti/katliami hakli gosterecek hic bir sey olamaz cok dogru. Katiliyorum. Ama "sen devletsin, elinde guc var, sorunu en akillica cozumle" bolumune pek katilamiyorum.

Darmaduman, iflas etmis, halkina din disinda hic bir temel vermemis bir imparatorluk uzerine bir cumhuriyet kurmus, sinirlarini belirlemissin. Aclikdan agzin kokuyor, ne gucun var, ne icinde olusabilecek karsi gucun seviyesini biliyorsun. Iletisim teknolojisi diye bir sey yok. Daha 14-15 yil olmus savasdan cikali ve yepyeni bir ulke insaa ediyorsun. Yuzlerce ayri etnik kokenden insan, bulnlarin asiretleri, agalari, beyleri var sinirlarinin icinde. Bunun gibi 1-2-3-4-5-6 tanesi daha ayaklansa belki 50-60 tanesi daha ayaklanacak ve ulke kuruldugu gibi yikilacak.
Bilemiyorsunki etrafinda neler oluyor/olabilir.! Ben vergi vermem, ben bagimsizim, ben yasa, cumhuriyet tanimam diye isyan edene karsi ne yapacaksin? Nereye baksan dunya savasiyor. Bu tip bir durum karsisinda baska ne gormussun ki guc kullanmak disinda? Sinirlarinin icinde sana kafa tutan bir guruh var. Biranda modern dunyaya yolculuk yapip, ordan binlerce yeni pozitif deger alip geri 1937'ye donup, dialog kurup, bariscil yontemler ile bolgeyi egitme, kalkindirma ve zamanla isyani bastirma yolunu mu deniyelim? Mumkun mu bu? Baska isyanlarin da onunu kapamak icin baska ne yontem var o devirde? Kimse fazladan bela istemez, Anadolunun her bir tarafi degisik etnik kokenli insan dolu, ayaklanani ve onlarin destekcilerini bastirirken asiri guc kullanmis olabilirler. Yillarca sevgi saygi gormus idol liderlerini oldurmus, bir cok insani uzmusler. Allah tum olenlere ragmet eylesin. Onlarin yakinlarina sabir versin. Ayaklanan disinda masum insana zarar verenler, var ise cehennemde yansin. Keske ayaklanma olmasaydi, keske devlet bu kadar sert bir tepki gostermeseydi. Keske sapan bile icaad edilmeseydi!

Tarih sayfalarini acin binlerce boyle hadise var. Hem de cogu buyuk devletlerin yaptigi. Medeniyet o devirlerde bu seviyedeydi. Bugun medeniyetin besigi dedigimiz devletlerin, milyonlarca insanin olumune sebep verdigi devirden, dunyadan bahsediyoruz. Ne yapsaydi Turkiye Devleti? Ayaklanmayi hakli gorup, oralari onlara mi biraksalardi? Her bagimsizlik isteyeni, kendi duzenini kendi kurak isteyeni, yasa tanimayani aman canim aman cicim al sen ozerk ol, federasyon ol, eyalet ol mu deselerdi? Buralar bizim degil alin siz devlet kurun, bizim yerimiz ankara ve batisi mi deselerdi? Hatta ordanda gidip, orta asya'a geri mi goc etselerdi? Sekiz dokuz asirdir bu topraklari Turkler yonetiyor. Turkler burlarda hic yokmus ya da uzaydan birden gelmis havasini yaratanlar hangi dunya'da yasiyorlar? Turk devrimi yapilmis, Turkler yine yeni bir devlet kurmus, medeni bir devlet olucam, sen de bu ulkenin vatandasisin demis halkina. Keske ne mutlu Turk'um diyene yerine ne mutlu Turkiye'liyim diyene kampanyasi yapilabilseydi. Keske medeniyet o seviyede osa idi.

Bir gunde demokrasi, bir gunde ozgurluk olmuyor ki. Dunyada o sirada ulus devlet ruzgari esiyor. Onlarda onu yaratmaya calisiyorlar, ondan sonra gelen vasifli olup, dunya ve medeniyet seviyesine uygun yogurmaliydi cumhuriyeti. Yahu Amerika'da bir zamanlar viski yasa disi bir icecekti! Bundan yola cikip, her gun asagilayalim mi kuruculari? Medeni devletler bunlarla mi vakit kaybettiler? Biz bunlarla mi vakit kaybedelim? Devir zaten degisiyor, ozgurlukler cogaliyor, farkli sesler daha cok duyuluyor. Bu farkliliklarin taninmasi, ozgurlukler comak sokulmaz ise hepmizie daha refah dolu gunler sunacak. Gecmisin nefreti ve kini ile yasayanlarin bu ortamda gundemin ana karakterleri olmalarina niye alet olalim? Iyi niyetli isek, Tunceli'de siddete ugrayan masum insanlar icin anitlar dikelim. Tunceli kaldirimlarini ozurlulere uygun hale getirmek icin, yeni universiteler acmak icin, yeni isletmeler acmak icin kafamizi yoralim. Hak ve ozgurluklerin gaspedilmedigi bir ulke yaratmak icin cabaliyalim. Ama hayir istenen bu degil, yapilan bu degil. Hep patinaj cekiyoruz.

soylediklerinde haksiz degilsin ama kacirdigin bir nokta var bence; gecmiste olanlari, yapilmis hatalari kabul etmemek.
bizim sorunumuz bu, hic bir sekilde cikan her olayda hep biz hakliyiz, karsi taraf haksiz seklinde yaklasiliyor olaylara.
oysa bizimde hatamiz var bir suru seyde, bunu kabul etmek zor oluyor bu ulke icin.

dedigin gibi demokrasi bir gunde kurulmuyor, kurulana kadar bir suru badireden geciyorsun, yanlislarini kabul edip bir daha yapomamaya ozen gosteriyorsun. ornek verdigin amerika (icki yasasi, kizilderili katliamlari vs vs) bugun amerikalilar icin tarihlerinde kara bir leke oldugunu adamlar kabul ederken bizim tarihimizin lekesiz olmasi demokrasinin bir gunde degil yuzyillarca kurulamiyacaginin bir gostergesi bence, bizim patinajimiz burada cekiliyor...

Ben buna da hiç katılmıyorum. 1946'dan bugüne, geçmediğimiz badire de kalmadı. Götümüzden kan bile aldılar. Yakında badire ithal edicez. Hani demokrasi?
Öte yandan, hayatında demokrasi görmemiş nesiller bir günde demokrasiye döndü, AB üyesi oldu. Bulgaristan, Romanya, Polonya, Çekler, Macarlar, Slovaklar..... Bütün iş insan kalitesinde. Alanya'ya bina dikip içine mini bar koyunca otel 5 yıldızlı olmuyor. 5 yıldızlı olmak için 5 yıldızlı personel, 5 yıldızlı müşteri gerekiyor. Gecede 10 Euro'ya da bunlar olmuyor.
Türkiyenin durumu aynen bu, personel ve müşteri amele sınıfından, olmuyor tabii.
Bir yandan sistem çöküyor gümbür gümbür. Ya daha iyisi olacak (burada "kim yapacak" diye sorup üzülebiliriz) ya da dağılıp gideceğiz. Vatandaşına faydası olamamış, bir kısmını telef etmiş, geri kalanını onurlu yaşatamamış bir ülkenin dünyaya yararı nedir ki?

Seni koteledim, öyle denk geldi.

Bunun cevabını arayan bir tek ben değilim demek ki

Niye oyle bir kacirma icinde oldugumu dusundun ki acaba? Halimiz ortada, bu ulkeyi hep vasifsiz adamlarin yonettigini dusunuyorum. Ataturk disinda hedefleri, idealleri olan bir lider gelmedi ki kurulustan sonra bir atilim yapabilen. Nasil bu insanlarin hata yapmis olduklarini kabul etmiyeyim ki? Tumuyle temelsiz bir halkin yoneticisi de boyle oluor haliyle. Bu ulkenin ne kadar kotu yonetildigini, ne halde oldugunu biliyorum. Benim elestirim zamaninda da Turkiye Cumhuriyetine karsi olanlarin, simdi torunlari ile yine Turkiye Cumhuriyeti varligina karsi olmalari ve bunlarin ekmegine yag surenler. Zaman degisti, cogu fikrine, dunya gorusune katilmasamda bu degisimi, liderlik vasfi olan Tayyip ile yasiyoruz. Iyi de oluyor. Bir cok ezber kiriliyor. Plaso'nun yazilarini koydugu Ayse Hur bu konulari TRT'den konusabiliyor artik. Azinliklarin karsilastigi zorluklar tek tek su yuzune cikartilip, halk ile yuzlestiriliyor. Bunlar gundeme geliyor ve ilerleme yavas yavas saglaniyor. 20 yil once kurtce konusulmasina tahammul bile edilemezken, artik kurtce egitim veren kurslar, kurtce radyo, kurtce televizyonlar acilabiliyor. Plaso'nun kurdugu dunya'da belki bu isler bir gunde olur ama burda olmuyor. Daha yeni basliyoruz bunlari duzeltmeye.

oyle dusunmemin sebebi hala demokrasi konusunda gidim ilerlemenin olmadigidir.
bugun turkiyede kurtce tv acilmasinin sebebi demokrasi falan degil, bu konunun kizisip
artik kacinilmaz bir noktaya geldigi icindir.
veya insan haklari icin ilerleme olmasi icin, AB ye girmek icin yapilmasindan ziyade bunun dogal olarak olmasi gerekir.
oysa bu isler yumurta kapiya dayanmadan olmasi gerekiyor, yani bu is kizismasa insanlar hala
dillerini ogrenebilecek bir egitim alamiyacak, demokrasi bir seylere yaranmak ugruna, mecburiyetten degil gerekli oldugu icin gelmesi gerekir.

Arayan bulur..

demokrasinin tarihine baktiginiz zaman gidim gidim ilerledigini gorursunuz. dogal surecine birakirsak omrumuz yetmez. avrupa birligi treni turkiye'nin atmasi gereken demokratik adimlari hizlandiracaksa buna ancak sevinmek lazim diye dusunuyorum...

bir de bu demokrasi biraz fazla abartiliyor. demokrasinin besigi olan ulkeler cennet mi ki? ayrimcilik var, gelir adaletsizligi var, demokrasiyle alakasi olmayan diger rejimleri (krallik, diktatorluk, parti oligarsisi) destekleme var. kendimizi ideal kavramlar uzerinden kandiriyoruz...

Yahu şeyhler,şıhlar,padişahlar,faşistler ortada kol geziyor,siz demokrasi getirmeye uğraşıyorsunuz..Hadiyin ordan,boşa klavye eskitmeyin.

Yazdim yazdim bastim hepsi silindi

yahu gelicekse nasil gelirse gelsin. Sen demiyormuydun badireler atlatiliyor diye. Bu da iste onlardan biri, bu ulkedeki insanlar istemese olabilir mi bu gelismeler? Mumkun mu sadece Avrupa istiyor diye yapilmasi. Avrupa'ya girmek isteyen ile bu demokratiklesmeyi isteyen adam ayni adam. Bu ulkede medeni, refah icinde, her ferdinin esit oldugu sistemle yasamak isteyen cok insan var. Al mesela ben istiyorum, sen istiyorsun, plaso istiyor o istiyor bu istiyor. Bu istegin artmasi bu sorunlarin asama asama cozulmesini sagliyor. Gecis donemi yasiyoruz su anda, ya hep birlikte guzelcene gecip, mutlu mesud bir ulke olucaz ya da durmadan gecmisde yasananlari ele alip, birbirimizi suclayip, catisma ortami yaraticaz. Sonra ne olacak yine darbe olup, fasistler ulkeyi ele gecirecek. Ben ikinci senaryonun bir daha olusacagini sanmiyorum, cunku problemleri cozmek yerine durmadan gecmis ile ugrasip, birbirini yiyen insanlari bir sekilde bu halk ustunden aticaktir, medya gundemden dusurecektir.. Bu kadar da aptal olunmaz cunku.

okkes peki bu olaylar 38 oncesi yapildi. bu sebeple Ataturk'un haberi/izni/onayi vardi, CHP dogrudan iliskiliydi diyebiliriz. o halde bu bolgedeki insanlarin hala var olan chp sevgisini nasil aciklamak lazim. bu derece bir katliam yapilmis ama secimlerde tum oylar katliami yapanlarin devamina nasil gidiyor? onur oymen'in aciklamalari herhade yeni bir sey degil, chp'nin onde gelenleri de yillardir belli ki ayni sekilde dusunmelerine ragmen nasil bu kadar oy alabiliyorlar oradan?

Bak bakalım Tunceli, Bingöl ve Elazığ seçim sonuçlarına. Tek CHP milletvekili var mı? 2009 yerel seçim sonuçlarına da bakabilirsin.

Buna rağmen, genelde Alevilerin CHP'yi destekledikleri kanısı hakim. Bugün bunu sorgulayan bir yazı var Taraf'da.

Dersimli Nasıl CHP'li Oldu



Geleneksel olarak doğruluk payı olmakla birlikte (Alevilerin geneli için, sadece Dersim değil) ben bu durumun AKP lehine değiştiği kanısındayım. Alevilerin hep yanlış ata oynadığını, tek vücut olamadıkları için siyaseti etkileyemediklerini düşünüyorum ama artık CHP'li oldukları kanısında değilim. Ağır topic'de değinmiştim bu konuya.

Sıra Atatürk'e geliyor demek ki..Getirsinler bakalım,nereye varılacak sonunda..

Fotomaç gazetesi zihniyetinde bir yayindan bahsediyoruz, Atatürk'e gelseler ne yazar, Churchill'i yazsalar ne..

Necip Fazıl kendi ideolojisi ve döneminin gereği olayı din ile gerekçelendirmiş ama yazmış .. Peki Necip Fazıl Alevi mi idi, Kürt mü idi.. hayır, o CHP statükosunun karşısında Sünni müslüman idi.. sorsan Türküm derdi, ama önce Sünni Müslümanım... eee onun yazdığının empatisi Alevilik ve Kürtlük mü, yoksa CHP karşıtlığı mı idi..

Bence sonuncusu. Öyle olmasa onun dediklerinden beslenenlerin Sivasta, hatta Maraşta hangi safta ne yaptıkları malum..

Diğer okuduklarımdan da anladığım.

Bu olayın din,kitap,Alevilik ve Kürtlük ile ilgisi yok..

Osmanlının uzunca süren idari zaafiyet döneminden bu yana merkezi idare ile ilişkisini kendince yerel aşiret vs ekseninde daha bağımsız sürdüren, coğrafya ve ekonomi gereği üstüne düşülmeyen konumunda kendince daha feodal bir federe düzen yaşayan bir bölgenin ileri gelenlerinin yeni Cumhuriyet ve merkezi hükümetin devlet otoritesi ile çatışması sonrası dönemin Avrupa usulüne paralel üzerine gidilip katliam ve olağandışı mahkemlerle bastırılması..

İki sene sonra Avrupanın üstün medeniyetinin yaratttığı soykırım ve dünya savaşı mezalimi ile karşılaştırsak anlayacağız dönemi misal..

Ama bugünlerden dönüp bakınca başka tabi..

Şimdi fatura zamanı, alacaklı hesap adına istediğini yazabiliyor insanlar kendince.

CHP eğer, Alevi ve Kürt oldukları için yani din ve etnisite adına o dönemde bu katliamı yapan idareyi temsil etse zaten bunca sene Aleviler ve Kürtlerden lanetlenirdi.

Oysa onca sene bu ülkede oylarını Kürtler ve Aleviler CHP ye verdi.

Aptal Öymen gibi sonradan siyasetçiler değil, hayatı okuyan herkes bunu görebilir. Daha önemlisi gösterebilirdi.

Merci!

bakmayin oyle kilicdaroglu ve benzeri 3-5 kendini bilmez dersimli chp'liye... alevi kurtler pekala ataturk'un dersim katliaminda rolu oldugunu bilirler ve soylerler. chp'li filan da degildirler. chp'li olan ne "nayir nolamaz nataturk nunu napmis nolamaz" diye kendini parcalayanlar turk olan aleviler. yildiray ogur'un bu noktada bir yanilgisi yok degil. ortalama bir turk alevisinin evinde 3 adet resin bulunur: biri haci bektas, biri hz. ali biri de ataturk. biri digerinin uzerinde degildir, hepsi esit hizadadir, hepsi esit saygi ve sevgi gorur. hic oyle turkiye'nin geneline bakmaya gerek yok ben size kendi sulalemden ornek vereyim;

100 kisi varsa eger sulalemde bunlarin 80i statukocu, orducu, vicik vicik ataturkcudur, 10u komunisttir, 10u da ben ve ailem gibi felegini sasirmistir. turk alevisinin 80i boyle. chp'li olanlar da bunlar. vakti zamaninda chp'li olmus olmalarini anlayabiliyorum. bu millete de yazik, tutunacak dal lazim, kime tutunsunlar? elde maras var, corum var, malatya var, sivas var. mhp'lisinin dincisin yakip yiktiklari gozlerimizin onunde, geriye chp kaliyiyor. ataturk'u de sevmezsek biz hangi coga siginalim ki azimizi daha da azaltmasinlar? zihniyet bu. ama artik birseylerin degismesi lazim degil mi? degil kardesim degil. plasenta'nin agir topikte yazdigina ayni topikte cevap verdim. iste bu yuzden degismez. hem sandigin gibi degil artik chp'li olmama durumu alevilerde plasenta abi. hem de nasil chp'liler...

:(

kaç çeşit alevi var,yani bilmiyorum mazur gör.



iyi de bu sayılanlar yakın zamanda..yani otuz yıllık falan.baştan alırsak yetmişlere kadar kime tutunulmuş ki..Birlik Partisi dışında..

turkiye'de yasayan turk, kurt ve arap aleviler var. baska varsa ben bilmiyorum, ama yeter bu kadar



chp'ye tabii ki ama arada shp oldu biraz, dsp oldu biraz, onlar bitti gene chp oldu. demem o ki o zaman da chp'ye tutunanlar dersimliler degil kesinlikle. o olaylarin yakin tarihte olmus olmasi bugunku sonucu destekliyor, anlasilir kiliyor (onlarin acisindan tabii). onlar olmadan once neden chp diyosan o da ataturk askindan iste. birlik partisi de chp'nin, dsp'nin shp'nin yanina bile yaklasamamistir.

Atatürk aşkı???

Dersim 1938'den önce idi, konuşulamazdı bile..

Bu Atatürkü sorumlu tutan tespit ile ne derece çelişiyor sizce?

Ama o tarihte bunu yaşayanlar Atatürk aşkı ile CHP ye oy vermiş..

Bu çelişki değil mi, meselenin Alevilik ve Kürtlük ile CHP arasında değil de başka bir şey olduğunu, olabileceğini düşündürtmüyor mu..

Aklımızı durduran nedir?

Merci!

Maslow'un piramiti gibi, önce güvenliklerinin peşindeler. En büyük tehlikenin dini otokrasi oldugunun farkindalar..Muhalefete sinirlendigi zaman verdigi ani tepki "gidin, gidin, güle güle siz olmadan hersey daha iyi" olan adamin peşinden gidip, herşeyi yikmanin verecegi sonucun felaket olucaginin farkindalar.

Türk insanı hakkında çok şey söylenebilir ama oy verirken bir şekilde sagduyusu galip gelir, en egitimsizinin bile. Güç sarhosluguna her zaman tepki vardir.
Akp bu sayede geldi, bu yüzden de gidecek..

ben arap aleviye sii denir diye biliyordum

Doğru okumayı becerirsek aslında yengem iyi anlatmış:

Dersimliler alevi kürtlerdir. Olanı biteni bilirler, unutmazlar ve CHP'li falan değildirler. Malum olaylar sırasında ise alevi olmaları değil kürt olmaları öne çıkmıştır. Kürt isyanı diye geçer olay resmi tarihte. Daha önce söyledim, bizde madalyası var, bir de Dersim'den koparılmış teyzem var.

Kürt olmayan aleviler ise yengemin dediğine göre genellikle "nayır, nolamaz" modunda olup CHP'li ve vıcık vıcık devletçi oluyormuş.

bu vatandasin yazdiklarini okudum, herhangi bir kaynak vermemis (aman wikipedia olmasin lutfen)
bu tur yazilara karsiyim, hikaye gibi yazilar yaziliyor, kimin tarafindan yazildiginin onemi yok ama herhangi
bir kaynak vermeden yazilan yazilar gayri ciddi geliyor bana.
cevap veremiyenler "her kez biliyor bunu" diye konusmalari dahada komik geliyor (sana soylemiyorum pleso)

onlar kendilerine sii demiyorlar. arapca konusuyorlar, sunnilige anadolu aleviliginden daha yakinlar aslinda.

Doğru okuyalım da..Şeyhler,şıhlar falan da alevimiymiş?

degil tabii ki. ama ne alakasi var?

Dersimlileri toptan alevi kürt yapmış beyimiz,ondan şeyettik..

Ben bu olayda alevileirn durumunu tam çözemedim..Birisi çözüp alsın..

beyimiz dedigin ben miyim? oyle ama yahu ne yapalim? inkar mi edelim kurtluklerini ya da aleviliklerini?

aman canım,özgürlük savaşcısı plaso'dan bahsettim.. yedi coğrafyaya yaymış sülalesini,madalyaları bile var.

bre hasan abi benim kafami karistiriyosun ama bak. simdi senin asil sikintin ne onu soyle de hepberaber derman arayalim. plaso'nun sulalesini yedi cografyadan toplayip dovsek mi? madalyalarini elinden mi alsak ne yapsak?

alakasi su ki kurt ve/veya alevi olmak 1937'de basina is acilacagi anlamina gelmiyor. ama tepende bir seyh varsa hayatin kayabiliyor...

derdim yok,bilmediğim şeyleri öğrenmeye çalşıyorum,öğretebilene takacağım madalyayı..

oldu madalya icin ben denerim. soru neydi?

evet tabii. 1937 ya da oncesinde bunlara karsi islenen hicbir cinayetin kimlikleriyle alakasi yok. ortada bir seyh varsa tahrik oliyor baslara is acicilar

afaki laflarla nereye gidebiliriz?

hangi cinayetlerden bahsediyorsun?

bu madalya sorularından mı?